Overijssel kan energievraag niet bijbenen: maak nu keuzes voor wonen, economie en landschap

januari 12, 2026

Overijssel kan energievraag niet bijbenen: maak nu keuzes voor wonen, economie en landschap

De energievraag in Overijssel groeit de komende decennia veel sneller dan we in de provincie duurzaam kunnen opwekken. Als alle huidige plannen voor woningbouw, industrie en mobiliteit doorgaan, loopt Overijssel vast in een structureel tekort aan energie, netcapaciteit en ruimte. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van CE Delft in opdracht van de Natuur en Milieufederaties. We roepen bestuurders van gemeenten en provincie op om nú duidelijke keuzes te maken.

Energiegroei groter dan wat Overijssel kan opwekken

Volgens het onderzoek groeit de elektriciteitsvraag in Nederland richting 2050 met 350 tot 400 procent. Ook Overijssel behoort tot de provincies waar de vraag naar elektriciteit veel harder stijgt dan de mogelijkheden voor duurzame opwek. Zelfs met extra wind- en zonne-energie blijft er een groot gat tussen vraag en aanbod.

“De gedachte dat we in Overijssel simpelweg alles kunnen blijven elektrificeren en het daarna wel oplossen met meer opwek, klopt niet,” zegt Andrea Kuiper-Vos, directeur-bestuurder van Natuur en Milieu Overijssel. “We lopen tegen grenzen aan: van het elektriciteitsnet, maar ook van onze leefomgeving.”

Meer wind, maar niet onbeperkt

We zijn voorstander van extra windenergie in Overijssel, omdat wind per hectare veel meer oplevert dan zon. Tegelijkertijd is duidelijk dat ook windenergie niet onbeperkt kan groeien. Het landschap staat al onder druk en nieuwe opwek concurreert met natuur, landbouw en wonen.

“Dat betekent dat besparen en slimme keuzes net zo belangrijk zijn als opwekken”, aldus Kuiper-Vos.

Woningbouw: gasloos én zo energiezuinig mogelijk

De gebouwde omgeving vraagt op dit moment de helft van alle energie in Overijssel. En de komende jaren worden in Overijssel nog veel meer nieuwe woningen gebouwd. Die woningen zijn gasloos en vragen dus allemaal elektriciteit en duurzame warmte. Dit is alleen houdbaar als we de energievraag per woning zo laag mogelijk houden.

Uit een doorrekening op basis van cijfers uit de Klimaatmonitor blijkt dat de gebouwde omgeving in Overijssel momenteel circa 34 PetaJoule energie per jaar verbruikt. Daarvan gaat naar schatting twee derde op aan ruimteverwarming. Als alle nieuwbouw – en op termijn ook bestaande bouw – zou voldoen aan de ‘passiefhuisnorm’, kan 75 tot 90 procent van die warmtevraag worden bespaard. Deze passieve huizen zijn zó slim gebouwd en goed geïsoleerd dat ze nauwelijks verwarmd hoeven te worden.

“Dat is bijna de helft van het huidige energieverbruik van woningen en utiliteitsgebouwen samen,” aldus Kuiper-Vos. “Die besparing is structureel, vraagt geen extra ruimte en ontlast het elektriciteitsnet. Het is dus één van de meest effectieve knoppen waar bestuurders nú aan kunnen draaien.”

Energietransitie moet sociaal rechtvaardig zijn

De noodzakelijke keuzes in de energietransitie zijn alleen houdbaar als iedereen kan meedoen. Energiezuinige en gasloze woningen mogen geen luxeproduct worden voor een kleine groep, maar moeten bereikbaar blijven voor huishoudens met een laag en middeninkomen.

“Juist energiezuinige woningen bieden kansen om woonlasten structureel te verlagen,” stelt Kuiper-Vos. “Lage en voorspelbare energierekeningen zijn uiteindelijk de beste bescherming tegen energiearmoede.”

Tegelijkertijd werkt dit alleen als de investeringen aan de voorkant niet leiden tot hogere huren of onbetaalbare koopprijzen. Dat vraagt om bewuste keuzes van gemeenten en provincie. Door energiezuinig bouwen en renoveren als standaard te nemen, kunnen woonlasten omlaag in plaats van omhoog. Collectieve oplossingen, zoals gezamenlijke isolatie-aanpakken en warmtenetten, maken verduurzaming betaalbaarder en toegankelijker. En juist woningcorporaties en particuliere woningeigenaren hebben daarbij ondersteuning nodig, zodat de kosten van de energietransitie niet terechtkomen bij de mensen die het minst te besteden hebben.

“De energietransitie mag verschillen niet vergroten, maar moet bijdragen aan bestaanszekerheid,” aldus Kuiper-Vos

Keuzes nodig: welk type bedrijvigheid is wenselijk?

Het onderzoek laat zien dat niet elke vorm van bedrijvigheid dezelfde maatschappelijke waarde heeft per gebruikte hoeveelheid energie en netcapaciteit. Zonder duidelijke prioritering dreigt schaarse energie vooral terecht te komen bij energie-intensieve activiteiten met een relatief beperkte waarde, zoals grootschalige datacenters en andere energie-intensieve industrie. Zo komen woningbouw, lokale bedrijven en maatschappelijke voorzieningen in de knel, terwijl deze juist bijdragen aan een brede welvaart. We pleiten daarom voor een expliciete keuze: welk type bedrijvigheid past bij de toekomst van Overijssel? Schaarse energie, ruimte en netcapaciteit zouden in de eerste plaats beschikbaar moeten zijn voor wonen, lokale en regionale bedrijvigheid, circulaire economie en andere toekomstbestendige sectoren die bijdragen aan brede welvaart.

“De vraag is niet alleen hoeveel energie we kunnen opwekken, maar vooral waarvoor we die energie willen gebruiken,” stelt Kuiper-Vos. “Als we geen keuzes maken, wordt de beschikbare energie vanzelf opgeëist door de grootste verbruikers, zoals datacenters, en blijven woningbouw, mkb en publieke voorzieningen achteraan in de rij staan.”