Groen blauw speelbeleid Bouwstenen

Buitenspelen in jouw gemeente

Aan de slag met groenblauw speelbeleid

Deze pagina dient als inspiratie en referentiekader voor gemeenten die werk willen maken van groenblauw spelen. Het biedt inspiratie in de verschillende fasen van beleidsontwikkeling tot de uitvoering. Het kan helpend zijn als je de stap wilt maken naar integraal groenblauw speelbeleid, maar ook in de uitvoering van bestaand speelbeleid richting meer groenblauw spelen.

Waar traditioneel speelbeleid zich vaak beperkt tot het technisch beheer van speeltoestellen, vraagt de huidige tijd om een visie waarin klimaatadaptatie, biodiversiteit, inclusiviteit en uitdagend spelen samensmelten.

De onderstaande bouwstenen bieden handvatten om deze transitie succesvol te organiseren.

  1. Visie

     

  2. Integraal beleid

     

  3. Uitvoeringsplan

     

  4. Beheer en Onderhoud

Visie

Heldere ambitie

Een visie beschrijft het toekomstbeeld: waarom groenblauw spelen belangrijk is en welke maatschappelijke doelen het dient, zoals gezondheid, klimaatadaptatie en sociale cohesie.

Onderbouw met data

Gebruik feiten en trends om de visie te versterken, bijvoorbeeld demografische gegevens, hittestresskaarten en inzichten over kinderontwikkeling.

Stakeholderdialoog

Betrek interne en externe belanghebbenden zoals bewoners, scholen en maatschappelijke organisaties om draagvlak en input te creëren. Zie bijvoorbeeld Samen beter buiten spelen van gemeente Lelystad en de bijhorende bijlages.

Inspiratiebronnen

Verwijs naar voorbeelden van andere gemeenten of projecten om de visie concreet en herkenbaar te maken

Voorbeeldvisie

Een groen speelweefsel is een netwerk van speelplekken en routes die geïntegreerd zijn binnen natuurlijke omgevingen, zoals parken, bossen, en groene open ruimtes. Dit concept combineert speelvoorzieningen met de natuurlijke elementen van de omgeving om een gezonde en stimulerende speelomgeving te creëren voor kinderen. Het doel is om kinderen aan te moedigen om buiten te spelen, te ontdekken en te genieten van de natuur, wat kan bijdragen aan fysieke activiteit, sociale interactie, creativiteit en algeheel welzijn. Het ontwerp van een groen speelweefsel vereist een integrale benadering waarbij landschapsarchitectuur, stadsplanning en participatie van de gemeenschap samenkomen om een duurzame en kindvriendelijke omgeving te realiseren.

(Visie uit Buitenspelen.be, geïnspireerd op de visie op Groen Speelweefsel van Kind & Samenleving)

Terug naar boven

Integraal beleid

Politiek en bestuurlijk draagvlak

Zorg dat het beleid aansluit bij bredere gemeentelijke ambities en dat bestuurders het belang erkennen.

Verbinding met andere domeinen en thema’s

De ruimte is beperkt waardoor het integreren van functies van de ruimte aantrekkelijk is. Leg koppelingen met beleidsterreinen zoals:

 

  • Biodiversiteit
    Speelnatuur met inheemse beplanting trekt insecten en vogels aan en biedt kinderen de kans om spelenderwijs de natuur te ontdekken. Gemeente Deventer zet bij grote natuurspeelplekken in op biodiversiteit door gebruik van zaadvaste rassen en variatie in beplanting.
  • Klimaatadaptatie/ waterbeheer
    Bij herinrichting kan nadrukkelijk gekeken worden naar vergroening, wateropvang en het gebruik van natuurlijke elementen om hittestress en wateroverlast te beperken. Bekijk het Speelruimteplan Deventer 2023.

 

  • Mobiliteit
    Denk aan speelroutes als veilige autoluwe en groene verbindingen. Gemeente Amsterdam werkt met het concept van een ‘beweegvriendelijke stad’, waarbij routes naar school niet alleen veilig maar ook uitdagend en speels zijn.
  • Jongeren
    Richt de ruimte ook in voor jongeren met een divers en inclusief aanbod van speel- en sportplekken. Bekijk Visie Avonturieren in Almere.

 

Participatie

Sluit aan op signalen vanuit de maatschappij. Betrek omwonenden, deskundigen, scholen en kinderen in de ontwikkelfase. Betrek de gemeenteraad

Natuurlijke speelplekken

Zoek waar mogelijk aansluiting bij andere groene speelplekken in je gemeente, zoals groene schoolpleinen of speelnatuur van terreinbeherende organisaties
Bekijk Deventer 2023 speelruimteplan.

Vastleggen en delen

Kom tot integraal beleid, leg dit vast en deel dit breed met de betrokkenen. Geef daarbij ook aan wat het beoogde effect is.

Uitvoerders betrekken

Betrek uitvoerders (bijvoorbeeld aannemers) om tot een realistisch beeld te komen. Zorg ervoor dat ook uitvoerders de beleidsdoelen en het beoogde effect helder voor ogen hebben

Financiële en inhoudelijke samenwerking

Onderzoek mogelijkheden om budgetten en expertise te bundelen voor een integrale aanpak. Zie hiervoor ook de bouwsteen Uitvoeringsplan.

Terug naar boven

 

Het Kindcentrum Rievierenwijk in Deventer – Sjon Heijenga

Uitvoeringsplan


De Integrale Kansenkaart (Data combineren)

Een traditionele inventarisatie kijkt naar de technische staat en afschrijving van toestellen. Voor een groenblauwe strategie is dit onvoldoende. De basis moet een integrale kansenkaart Door de kaart met speellocaties over kaarten van hittestress, wateroverlast en ecologische structuren te leggen, wordt zichtbaar waar de urgentie ligt. Een versteend plein in een hitte-eiland krijgt zo prioriteit boven een plek die technisch ‘op’ is, maar in een koele groene wijk ligt.

 

De praktijk

Gemeente Utrecht combineert in de beleidsvisie ‘Spelen in je eigen buurt’ de kwantitatieve norm (elk kind binnen 200 meter een speelplek) met kwalitatieve data over groenstructuren. Zo worden speelplekken strategische schakels in het stedelijk groen. Bekijk Ontwerpvisie Speelruimte Utrecht 2022.

 

Inspirerende voorbeelden

Gemeente Lelystad werkt met Scorekaarten die niet alleen de technische staat van speelplekken beoordelen, maar ook aspecten als biodiversiteit, klimaatadaptatie en speelkansen meenemen. Dit maakt zichtbaar waar vergroening en natuurlijk spelen het meeste effect hebben.

De factsheetNatuurlijk spelen en vergroenen laat zien hoe je met eenvoudige ingrepen – zoals beplanting, reliëf en water – speelplekken kunt transformeren tot groene, klimaatbestendige plekken die uitnodigen tot avontuurlijk spel.
Zie het voorbeeld Samen beter buiten spelen van gemeente Lelystad en de bijhorende bijlages.

Gemeente Almere gaat nog een stap verder met een uitvoeringsdocument dat naast spreidingsrichtlijnen ook ontwerpprincipes, inclusiviteit, ontmoeting en participatie centraal stelt. Het document bevat praktische ontwerpsuggesties per plek, richtlijnen voor alle leeftijden en een sterke focus op samenwerking (Meedenken, Meedoen, Zelf doen). Hiermee wordt speelruimtebeleid niet alleen een technische, maar ook een sociale en ecologische opgave. Bekijk Uitvoeringsdocument Avonturieren in Almere.

Scope: Van ‘Hekwerk’ naar ‘Informele Speelruimte’

Beperk het beleid niet tot de formele speelplekken met een hek eromheen. Een groenblauwe visie erkent de enorme waarde van informele speelruimte: brede stoepen, wadi’s, bosschages en bermen. Kinderen spelen overal. Door deze ruimtes in het beleid op te nemen als speelaanleiding, vergroot je het speelnetwerk zonder dat er overal dure toestellen nodig zijn. Dit vraagt om een nauwe samenwerking met stedenbouwkundigen.

De praktijk

Gemeente Amsterdam zet in het ‘Strategisch Plan Sporten en Spelen’ in op de ‘beweegvriendelijke stad’. Hierbij wordt de gehele openbare ruimte (inclusief routes naar school en parken) ingericht als potentieel speeldomein.

Lees meer: Strategisch Plan Sporten en Spelen Amsterdam

 

Ontwerp & Inclusie: Toegankelijk Groen

Een veelgemaakte fout bij natuurspeelplekken is dat ze door mul zand, boomschors en hoogteverschillen onbegaanbaar worden voor kinderen met een beperking. Groenblauw beleid moet inclusie borgen in het Programma van Eisen. Dit betekent niet dat alles geasfalteerd moet worden, maar wel: minimaal één halfverhard pad door het groen en speelaanleidingen die ook zittend of liggend bereikbaar zijn. ‘Samen spelen’ is ook: samen vies kunnen worden.

Tip: Hanteer de principes van de ‘Samen Speel Belofte‘ als harde eis bij de aanbesteding van nieuwe groenblauwe plekken.

Financiering: Ontschotting en ‘Koppelkansen’

Groenblauw spelen wordt vaak onterecht als ‘duurder’ bestempeld. Dit wordt ondervangen door budgetten te ontschotten. Een groene speelplek is niet alleen een kostenpost voor de afdeling ‘Spelen’, maar een investering voor ‘Riolering’ (waterberging) en ‘Groen’ (biodiversiteit). Het beleid moet deze koppelkansen expliciet maken. Hierdoor kunnen budgetten gestapeld worden en wordt de businesscase sluitend.

De praktijk

Gemeente Rotterdam werkt met een subsidieregeling voor schoolpleinen waarbij waterschapsgelden en gemeentelijke subsidies gecombineerd worden, mits het plein water kan bergen én na schooltijd openbaar is.
Bekijk: Aanpak Groenblauwe Schoolpleinen Rotterdam

Evalueren

Evalueer met de betrokkenen of de uitvoering heeft bijgedragen aan de visie en het beoogde effect. Trek hier lering uit voor het vervolg.

Terug naar boven

Beheer en onderhoud

 

Veiligheid: Van Risicomijden naar Risicocompetentie

De grootste drempel voor gemeenten is vaak de angst voor aansprakelijkheid en NEN-normen. Groenblauw beleid vereist een paradigmaverschuiving van ‘maximale veiligheid’ naar ‘geaccepteerd risico’. Een boomstam of keienpartij is geen gecertificeerd toestel, maar wel een waardevolle speelaanleiding. Het beleid moet juridisch vastleggen hoe de gemeente omgaat met dit onderscheid, zodat inspecteurs niet gedwongen worden alles ‘kapot te keuren’.

Kennisbron

Organisaties als Stichting Springzaad en VeiligheidNL bieden kaders voor ‘Risicovol spelen’. Het doel is kinderen leren omgaan met risico’s (risicocompetentie) in plaats van alle risico’s weg te nemen.

Bekijk: Artikel over Risicovol Spelen van Springzaad

Ecologisch Vakmanschap

Een groenblauwe speelplek vraagt ander onderhoud dan een traditionele speeltuin. Strak maaien en bladblazen vernietigt de speelwaarde en de biodiversiteit. Het beleid moet sturen op ecologisch vakmanschap: gefaseerd maaien, dood hout laten liggen (binnen veilige kaders) en ruimte bieden voor ruigte. Dit betekent vaak dat beheerscontracten moeten worden opengebroken en medewerkers bijgeschoold.

De praktijk

Gemeente Leiden heeft in het ‘Kadernota Kwaliteit Openbare Ruimte’ specifieke beeldkwaliteitseisen opgenomen die afwijken van de standaard ‘strak en aangeharkt’, om zo ruimte te geven aan natuurlijke processen in de wijk.

Bekijk: Kadernota Kwaliteit Openbare Ruimte Leiden 2025

 

Monitoring: Klimaat & Gebruik

Bij een tegelspeeltuin is de oplevering het eindpunt; bij een groenblauwe plek is dat pas de start. De natuur groeit en verandert. Monitoring moet daarom verder gaan dan alleen veiligheidsinspecties. Meet ook de klimaatimpact(is de hittestress afgenomen?) en de belevingswaarde.

De praktijk

Gemeente Zwolle monitort actief de stad met een ‘Klimaatatlas’. Door periodiek te meten of ingrepen (zoals het vergroenen van speelplekken) effect hebben op de ‘sponswerking’ van de stad, kan het beleid continu bijgestuurd worden.

Bekijk: Zwolse Klimaatatlas

Terug naar boven

Vragen? Neem dan contact met ons op