Vreugderijkerwaard: een verborgen natuurparel

november 4, 2026

Vreugderijkerwaard: een verborgen natuurparel langs de IJssel

Vlakbij Zwolle ligt een natuurgebied waar planten groeien die je bijna nergens anders in Europa vindt. Toch komen er maar weinig mensen. De Vreugderijkerwaard is grotendeels afgesloten voor publiek. Dat is niet zonder reden: de kwetsbare natuur krijgt hier de ruimte om zich te ontwikkelen.

Natuurmonumenten beheert dit bijzondere gebied

Voor boswachter ecologie Rosalie van Natuurmonumenten is het gebied een voortdurende ontdekkingstocht. Sinds 2021 is zij betrokken bij het beheer van de Vreugderijkerwaard. Wat begon als een nieuwe uitdaging naast haar werk in De Wieden, groeide uit tot een grote fascinatie.

“Ik vind het veel meer bijzonder dan ik vooraf had gedacht,” vertelt ze. “De plantensoorten die hier groeien, komen soms bijna nergens anders voor. Dan ontdek je ineens een hele nieuwe wereld.”

Die bijzondere natuur maakt de Vreugderijkerwaard niet alleen tot een Natura 2000-gebied, maar ook tot een plek waar beheerders dagelijks zoeken naar de juiste balans. Want hoe houd je een landschap in stand dat van nature voortdurend verandert?

Een landschap dat bijna nergens voorkomt

De Vreugderijkerwaard ligt in de IJsseldelta, waar rivier, water en land elkaar ontmoeten. Juist die combinatie maakt het gebied zo bijzonder. Hier ligt een van de belangrijkste stroomdalgraslanden van Overijssel. Dit zeldzame natuurtype groeit op schrale rivierduinen die ooit zijn gevormd door de IJssel. De planten die hier voorkomen, zijn aangepast aan droge, voedselarme omstandigheden.

Nederland is de delta van grote Europese rivieren. Daardoor komen sommige planten die horen bij stroomdalgraslanden vrijwel alleen hier voor. Dat maakt de Vreugderijkerwaard van grote waarde voor de biodiversiteit.

Twee bijzondere natuurtypen

Deze natuurtypen komen voor in de Vreugderijkerwaard en zijn belangrijk voor de biodiversiteit langs de IJssel.

Een nieuwe uitdaging voor Rosalie

Rosalie werkt al jarenlang als boswachter ecologie. In De Wieden kent ze het landschap inmiddels door en door. Toen de Vreugderijkerwaard erbij kwam, kreeg ze er ineens een heel ander ecosysteem bij.

“De Wieden is een laagveenmoeras, dit is een rivierlandschap. Dat is totaal anders,” zegt ze. “Ik was toe aan iets nieuws. Hoe werkt zo’n systeem? Welke soorten horen daarbij? Dat wilde ik ontdekken.”

In de afgelopen jaren leerde ze het gebied steeds beter kennen. Daarbij ontmoet ze ook deskundigen die speciaal voor de bijzondere flora naar de Vreugderijkerwaard komen. Zo trekt botanicus Eddy Weeda regelmatig het gebied in. Samen met hem ontdekt Rosalie steeds nieuwe details. “Zo’n man ziet alles. Daar leer je ontzettend veel van.”

Waarom koeien onmisbaar zijn

Wie denkt dat natuur zichzelf altijd redt, komt in de Vreugderijkerwaard bedrogen uit. Zonder beheer zouden veel bijzondere planten verdwijnen. Koeien spelen daarbij een belangrijke rol. Ze houden het gras kort en voorkomen dat het gebied dichtgroeit met hoge grassen en ruigte. Maar dat beheer blijkt verrassend ingewikkeld. Sommige planten hebben juist rust nodig om te bloeien en zaad te vormen. Als een koe op het verkeerde moment langskomt, verdwijnen die zaden voordat ze zich kunnen verspreiden.

Daarom experimenteerde Natuurmonumenten met tijdelijke afsluitingen van delen van het gebied. Tijdens de bloei bleven de koeien buiten. Daarna mochten ze weer terug om het gras kort te houden. Dat leverde waardevolle inzichten op.

De natuur laat zich niet sturen

Dat maakt het beheer van de Vreugderijkerwaard soms ook spannend. Wat op papier logisch lijkt, werkt in de praktijk niet altijd. Zo bleek tijdens een proef dat koeien hoog gras liever laten staan. Terwijl juist dat gras moest worden weggegeten om ruimte te maken voor bijzondere planten. Rosalie bezoekt het gebied daarom regelmatig om de effecten van het beheer te volgen: “Je moet blijven kijken. Dat is eigenlijk de kern van natuurbeheer. Observeren, leren en soms bijsturen.” Volgens haar hoort experimenteren daarbij. Niet roekeloos, maar wel met de moed om nieuwe dingen uit te proberen.

Een race tegen de tijd

Tegelijkertijd staat het stroomdalgrasland onder druk. Vroeger overstroomde de IJssel vaker. Daarbij werd nieuw zand afgezet op de rivierduinen. Dat natuurlijke proces zorgde ervoor dat stroomdalgraslanden zich konden vernieuwen. Tegenwoordig gebeurt dat veel minder. Daardoor verdwijnen sommige soorten langzaam uit het gebied. Uit recente vegetatiekarteringen blijkt dat bepaalde planten inmiddels zijn verdwenen van het rivierduin. Dat betekent niet dat het beheer faalt. Het laat vooral zien hoe afhankelijk deze natuur is van natuurlijke processen die tegenwoordig minder voorkomen. Rosalie hoop dat we het huidige stroomdalgrasland zo lang mogelijk kunnen behouden. “Daar ligt het zaad van alle soorten die erbij horen.”

Ook glanshaverhooiland

De Vreugderijkerwaard bestaat niet alleen uit stroomdalgrasland. Ook de glanshaverhooilanden ontwikkelen zich goed. Deze bloemrijke graslanden worden waar nodig gemaaid, waarna het maaisel wordt afgevoerd om de bodem voedselarmer te maken. “Bij het glanshaverhooiland zien we vooral meer van de soorten die er al waren,” zegt Rosalie. “Dat klinkt misschien niet spectaculair, maar het is wel een positieve ontwikkeling.”

Nieuwe kansen langs de rivier

Toch zijn er ook positieve ontwikkelingen. Door het programma Ruimte voor de Rivier zijn nieuwe natuurgebieden ontstaan die vaker overstromen. Natuurmonumenten hoopt dat bijzondere planten zich op termijn naar deze lagere delen verplaatsen. De eerste signalen zijn veelbelovend. Op sommige plekken verschijnen al soorten die horen bij het stroomdalgrasland. Dat betekent dat planten zich langzaam beginnen uit te breiden.

Daarnaast onderzoekt Natuurmonumenten de mogelijkheid om verdwenen soorten terug te brengen. Door de versnippering van natuurgebieden lukt het planten steeds minder goed om nieuwe gebieden op eigen kracht te bereiken. Waar dat nodig is, kan een klein duwtje in de rug helpen.

Een paradijs voor vogels

Niet alleen planten profiteren van de natuurontwikkeling. De Vreugderijkerwaard is ook een belangrijk leefgebied voor vogels. Soorten als grutto, kluut en zeearend weten het gebied goed te vinden. Daarnaast leven er bevers en tal van andere dieren. Juist doordat het gebied grotendeels met rust wordt gelaten, krijgen veel soorten hier de kans om te broeden, foerageren en schuilen. Het laat zien dat maatregelen voor waterveiligheid en natuur hand in hand kunnen gaan. Door ruimte te geven aan de rivier ontstaat ook ruimte voor biodiversiteit.

Blijven kijken naar wat werkt

De inrichting van de Vreugderijkerwaard is grotendeels afgerond. Maar de ontwikkeling van de natuur staat nog maar aan het begin. Natuurbeheer is hier geen kwestie van een plan uitvoeren en achteroverleunen. Het vraagt om blijven kijken, leren en aanpassen. Rosalie wandelt daarom nog altijd regelmatig door het gebied. “Het is echt een prachtige plek. Je ziet de wolken boven de IJssel, de vogels, het landschap. Ik ben heel blij dat ik daar rond mag lopen.”

Haar wens voor de toekomst is helder: meer bijzondere planten, meer vogels en een stroomdalgrasland dat zich uitbreidt naar nieuwe delen van het gebied. Een landschap waarin rivier en natuur elkaar de ruimte blijven geven. Precies zoals het bedoeld is.

‘Vreugderijkerwaard: een verborgen natuurparel langs de IJssel,’ is geschreven door Babette van Rietschote. Alle foto’s zijn gemaakt door fotograaf Nienke Verberne.